Batman, tarih boyunca pek çok medeniyetin gelişip serpilmesine olanak tanıyan, Bereketli Hilal olarak adlandırılan verimli coğrafyanın merkezinde yer alır. Bu stratejik konumu sayesinde Mezopotamya, Anadolu ve Suriye kültürlerinin kesişme noktası haline gelmiştir. Bölgede yer alan çok sayıda tarihi yapı, arkeolojik buluntu ve ören yeri; Batman'ın geçmişte birçok uygarlığa ev sahipliği yaptığını ve uzun süreli yerleşim alanı olarak kullanıldığını göstermektedir.

Bölgeye hâkim olduğu bilinen ilk topluluk, MÖ 2000'li yıllarda yaşayan ve Urartularla akraba kabul edilen Hurrilerdir. Onları sırasıyla Mitanniler, Asurlular, İskitler, Medler, Lidyalılar, Persler, Makedonlar, Partlar, Ermeni Krallığı, Roma, Sasani ve Bizans gibi birçok devlet takip etmiştir. 7. yüzyılın ortalarında İslam ordularının bölgeye hâkim olmasıyla birlikte bu topraklar Müslümanların kontrolüne geçmiştir. 11. yüzyılın sonlarına doğru ise Türkler bölgede kalıcı hâkimiyet kurmuştur.

Osmanlı döneminde Batman ve çevresi, önce Diyarbakır eyaletine bağlı birer sancak olarak yönetilmiş; daha sonra vilayet düzenlemeleriyle Bitlis Vilayeti'ne bağlı Siirt sancağı sınırlarına dâhil edilmiştir.

Cumhuriyetin ilanından sonra ise özellikle petrol arama faaliyetleri ve bölgeden geçen demiryolu hattı Batman'ın gelişmesini hızlandırmıştır. Bugünkü Batman kentinin temellerini oluşturan İluh köyü, 1937 yılında bucak, 1955'te belediye statüsü kazanmış; artan göçler ve nüfusla birlikte kentleşme süreci hızlanmış, 1990 yılında ise Batman il statüsüne kavuşmuştur.^[1]

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Batman ilinin kuzey ve kuzeydoğu kesimleri dağlık, sarp ve yüksek arazilere sahipken, güney bölgesi de dağlarla kaplı ve engebelidir. İl merkezinin denizden yüksekliği 560 metredir.^[2] Merkez ilçenin yüzölçümü 653 km²dir.^[3] Dicle Nehri batıdan doğuya doğru akarak ilin topraklarını kat eder. Batman Çayı ise Batman ile Diyarbakır arasındaki sınırı oluşturur ve sonunda Dicle Nehri'ne karışır. Bölgede 4.000'i aşkın mağara bulunur.

Batman'da karasal iklim etkilidir; yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları ise soğuk ve yağışlı geçer. İl, 41°10' ile 41°40' doğu boylamları ve 37°50' ile 38°40' kuzey enlemleri arasında konumlanmıştır.^[4]

Nüfusu hızla artan şehir; sanayi, petrol ve inşaat sektörünün de gelişmesiyle bölgede güçlü konuma sahiptir.^{[kaynak belirtilmeli]} Nüfusun çoğunluğunu çevre il ve ilçelerden göçmüş insanlar oluşturmaktadır.^{[kaynak belirtilmeli]}